BOSKA KOMEDIA - Dante Alighieri

1
   Czas był iść w górę, bo droga niegładka,

słońce oddało już krąg południka

dla znaku Byków, a noc dla Niedźwiadka.
4
   Jako się przeto widzi podróżnika,

co, choć go wabi coś, iść nie omieszka,

gdy go konieczność ostrogą dotyka,
7
   tak myśmy weszli, kędy skalna ścieżka

swoją ciasnotą wędrowce rozdziela,

jeden za drugim krocząc szlakiem brzeżka.
10
   Jak bocianiątko, co się nie ośmiela

wyruszyć z gniazda i ledwo podleci,

znowu opuszcza skrzydło z trwogi wiela,
13
   takim ja byłem, gdy mi się roznieci

i zgaśnie w duszy pytanie, iż się to

ruchem ust znaczy tylko, jak u dzieci.
16
   Ni krokiem zwolnił drogę rozpoczętą

ojciec mój słodki, jeno: - Odpuść (rzecze)

cięciwę łuku, co ją masz napiętą!
19
   Słysząc to, już się w mowie ubezpieczę.

- Jakoż się schudnie tutaj? - pytam - wszakże

tu już pragnienia nie trwają człowiecze?
22
   - Gdybyś pamiętał - rzekł - o Meleagrze,

co zgasł, gdy zgasła w ogniu szczapy suchej

ostatnia drzazga, to pojąłbyś także.
25
   I gdybyś wspomniał, jako nasze ruchy

ruchem powtarza w zwierciadle odbicie,

nie dziw ci będzie, że tu chudną duchy.
28
   Lecz byś zrozumiał rzecz tę należycie,

oto jest Stacjusz; wzywam go i proszę,

aby twej chorej myśli wrócił życie.
31
   - Jeśli wieczności zasłonę podnoszę

tam, gdzieś obecnym ty - Stacjusz odpowie -

by ci dogodzić jeno głos mój wznoszę.
34
   Potem rozpoczął: - Jeśli ku mej mowie

dusza twa, synu, chętną jest i skłonną,

słowy moimi światło w niej odnowię.
37
   Krew doskonała, której nie pochłoną

spragnione żyły i która zostaje

jak okruch z uczty, gdy ją ukończono,
40
   zaczerpnie w sercu i następnie daje

moc wszystkim członkom kształcącą, jak ona,

bieżąc przez onych najdalsze okraje.
43
   Potem zstępuje, świeżo przetrawiona,

tam, gdzie zamilczę lepiej, skąd się sączy

drogą natury do cudzego łona.
46
   Tu jedna z drugą snadnie się połączy,

ta, co jest bierna, z tą, co w czynnym stanie,

w miejscu wybornym, gdzie się wzmacniać kończy.
49
   I połączona, rozpocznie działanie:

najpierw się zetnie, potem życiem wzrusza

to, co z materii jej własnej powstanie.
52
   Z tej siły czynnej utworzona dusza,

jak u rośliny (odmienna o tyle,

że jest u kresu, gdy tamta wyrusza),
55
   kiedy już ruchu ma i czucia, ile

miewa grzyb morski, to z siebie dobywa

organa, dotąd ukryte w tej sile.
58
   Teraz jest widna, teraz się odkrywa,

synu, moc owa co na wszystkie członki

zarówno z serca rodzącego spływa.
61
   Lecz, jak się dziecię wykluje z tej płonki,

nie widzisz jeszcze, to bowiem zawada,

co mędrszych od cię wiodła w błędu łąki.
64
   Przeto nauka ich oddziela rada

od duszy ludzkiej intelekt wrażliwy,

iż nie masz zmysłu, co mu odpowiada.
67
   Więc serce otwórz dla wieści prawdziwej

i wiedz, że z chwilą, gdy się u zarodka

mózg ukształtuje i cały i żywy,
70
   Źródła wszechrzeczy zstąpi nań moc słodka

i tchnie weń ducha, jako w doskonałe

dzieło przyrody, ten zaś, co napotka
73
   czynnego, garnie w swe jestestwo całe,

aby zeń duszę utworzyć jedyną,

żywą, czującą, jak to, co dojrzałe.
76
   Abyś mniej dziwu czuł nad tą nowiną,

patrz, jako słońce ciepłem swym dobędzie

z soku macicy winnej słodkie wino.
79
   A gdy Lakezys nić całą wyprzędzie,

ona duszyczka rozstaje się z ciałem

i boskie z ludzkim unosi w swym pędzie.
82
   Reszta własności gaśnie w pozostałym,

zaś pamięć, rozum, wola onej, snadnie

bystrzejsza niźli wpierw, w stopniu niemałym,
85
   bez zatrzymania, sama przez się padnie

cudem na jeden z brzegów tych smętliwych

i tam swe drogi rozpozna dokładnie.
88
   Ledwo wśród krain tych stanie tęskliwych,

gdy siła twórcza wkoło promienieje,

tworząc jak niegdyś zarys członków żywych.
91
   I jak powietrze, gdy deszczem nabrzmieje,

cudze promienie w sobie przeinacza

i naraz barwy różnymi jaśnieje,
94
   tak tu powietrze, co oną otacza,

postać przybierze, w którą je zamyka

mocą działania duszyczka tułacza.
97
   Potem, podobny z tego do płomyka,

co w ślad za ogniem wszędy idzie skory,

za duchem nowy jego kształt pomyka.
100
   Przeto zaś, że ma stąd swoje pozory,

cieniem się zowie i stąd swe organa

urabia wszystkie na śmiertelne wzory.
103
   Stąd i uśmiechy i mowa nam dana,

stąd mają źródło te łzy i westchnienia,

coś może słyszał idąc tu od rana.
106
   A wedle tego, jakie ma pragnienia,

jakie uczucia, taką twarz i wzięcie,

i to przyczyna jest twego zdziwienia.
109
   Już przy ostatnim byliśmy zakręcie

i drogę w prawo wzięliśmy, co bliska,

lecz oto nowe uwagi napięcie:
112
   Tutaj ze stoków żywy ogień tryska,

a wiatr go w górę niesie i odtrąca

od ściany skalnej aż ponad urwiska.
115
   Więc iść trza było od dalszego końca,

jeden za drugim: tu się ognia boję,

tam znowu przepaść trwoży mię ziejąca.
118
   Pan mój zaś mówił: - Trzeba oczy swoje

dobrze na wodzy trzymać na tym skłonie:

jeden krok błędny, śmiertelne wyboje.
121
   Summae Deus dementiae, słyszę w łonie

onych pożarów takim śpiewem brzmiące,

iż się oglądnąć chcę, choć kroki chronię.
124
   I duchy widzę przez ogień idące,

iż na przemiany to spoglądam na nie,

to znów wzrok spuszczam tam, gdzie stopy drżące.
127
   Kiedy skończyły tej pieśni wołanie,

zakrzykną głośno: Virum non cognosco!

i znów rozpoczną po cichu śpiewanie.
130
   Zaledwie przebrzmiał hymn ostatnią zgłoską,

znów zawołały: - Wygnana przez Dianę

z gaju Kalisto, gdy miłosną troską
133
   Wenus ją tknęła! - po czym znów śpiewane

zabrzmiały zwrotki przeplatane chwałą

mężów i niewiast, co z czystości znane.
136
   Takim sposobem, zda się, drogę całą

przez ogień czynią, i takimi leki

wypalą do dna ranę zastarzałą,
139
   ażeby ślad jej nie został na wieki.

<<< >>>