BOSKA KOMEDIA - Dante Alighieri

1
   - Kto jest on, co na górę naszą kroczy,

nim go śmierć wwiodła na te drogi strome,

i jak chce, zamknie lub otwiera oczy?
4
   - Nie wiem, kto zacz jest, lecz to mi wiadome,

że nie sam idzie; spytaj ty, coś blisko;

łagodnie pozdrów, boć to nieznajome.
7
   Tak dwóch ku sobie pochylonych nisko

mówiło o mnie po mej ręce prawej,

zaczem twarz wznieśli pod drutu kolisko.
10
   Jeden rzekł: - O, ty duszo, coś z oprawy

ciała nie wyszła, a w tę idziesz stronę!

Zlituj się, powiedz (czyń to bez obawy),
13
   skąd idziesz i kim jesteś, bo zdumione

myśli w nas łaski obudzą takowe,

jak winno to, co nigdy nie zdarzone.
16
   Ja zaś: - Toskany przepływa połowę

rzeczułka, co się rodzi w Falterona,

ni ją nasycą biegi stumilowe.
19
   Nad jej brzegami postać ta zrodzona;

mówić kto jestem, to czas tracić marnie:

jeszcze ma sława nie brzmi na kształt dzwona.
22
   - Jeżeli dobrze twe słowa ogarnie

umysł mój - tamten, co wprzód, się odzywa -

to chyba mówić chcesz o rzece Arnie.
25
   Drugi zaś rzekł doń: - Dlaczego ukrywa

ów nazwę rzeki onej tak starannie,

jako się taić zwykła rzecz straszliwa?
28
   Cień zaś on, co doń było to pytanie,

tak odpowiedział: - Nie wiem, lecz zaiste

niech zapomnianem imię to zostanie!
31
   Boć od początku tam, kędy skaliste

boki gór tak są wodami brzemienne,

że całym Włochom zdroje dają czyste,
34
   aż tam, gdzie dąży, aby zwrócić lenne

dary, co niebo z łona mórz wypija,

skąd rzeki fale mają białopienne,
37
   wszędy tam cnota ucieka jak żmija,

czy, że nieszczęsne tak strony niektóre,

czy, że obyczaj zły tam się rozwija.
40
   Przeto tak swoją zmienili naturę

mieszkańcy owej nieszczęsnej doliny,

jakby zaklęła Cyrce w kształty wtóre.
43
   Między wieprzami, co żołądź z dębiny

raczej niż ludzka strawa je przynęca,

najpierw kieruje swe biedne drożyny.
46
   Potem psów rzesza spotka ją zwierzęca,

co zęby szczerzą bardziej niźli mogą,

więc pogardliwie onym pysk wykręca.
49
   Im bardziej rośnie, na dół śpiesząc drogą,

tym ci się więcej już wilków tam kłębi

w ślad za przeklętą oną wód niebogą.
52
   Potem zstępując do ciemniejszych głębi,

na lisy trafia, co z nich chytrość bucha,

że onej żadna sztuka nie pognębi...
55
   Już zmilknę przeto, że mię drugi słucha,

onemu dobrze zaś, gdy zapamięta

to com usłyszał od prawego ducha.
58
   Twego potomka widzę, jak opęta

żądza łowiecka nad brzegiem wezbrałej

rzeki, iż wilki goni i wilczęta.
61
   Żywcem ich mięsa sprzedaje kawały,

potem zabija one i krwią klei,

innych pozbawia życia, siebie chwały.
64
   I okrwawiony wyjdzie z onej kniei;

taką zostawia ją, że za tysiące

lat wrócić w dawny stan nie ma nadziei.
67
   Jak gdy kto wieści usłyszy trwożące,

chmurą mu lica żałość kryje głucha,

skądkolwiek idą słowa źle wróżące,
70
   tak ja ujrzałem, jako tego ducha,

który stał w pobok, lica kryją cienie

smętku, zaledwo słów onych wysłucha.
73
   Słowa jednego, drugiego wejrzenie

chęć obudziły poznać ich imiona,

więc pytam, z prośbą łącząc me życzenie:
76
   Ten, czyja mowa wpierw była zwrócona

do mnie, rzekł: - Chęć twa tego u mnie szuka,

czego w stosunku do mnie pozbawiona.
79
   Lecz, skoro Łaski Najwyższej nauka

tak świeci w tobie, słów ci nie poskąpię,

wiedz tedy, iżem jest Gwido del Duca.
82
   Krew moja wrzała zawiścią, gdzie stąpię

w życiu doczesnym, bo dola szczęśliwa

cudza sprawiała, że się w żółci kąpię.
85
   Za taki posiew tutaj zbieram żniwa.

...O, rodzie ludzki! Przecz ci się podoba

to, co was jednych od drugich odrywa?...
88
   Ten jest Rinieri, duma i ozdoba

domu Calboli, albowiem się już na

onym zakończy dla nich chwały doba.
91
   Nie tylko jego krew stała się próżna

od gór do Padu, od morza po Reno,

dobra, co szczęściu i prawości dłużna,
94
   bo w tych granicach napotykasz jeno

szczep jadowity i tak w złem uparty,

że się uprawić nie da żadną ceną.
97
   ...Kędyż Arrigo i Lizio Mainarti?

Pier Traversaro kędyż się znachodzi?

...O, Romańczycy zmienieni w bękarty!...
100
   Kiedyż w Bolonii Fabbro się narodzi?

Kiedyż w Faenzy drugiego zobaczę

Fosca, szczep piękny, co z ziarn biednych wschodzi?
103
   O, nie dziw ty się rodaku, że płaczę!

Kiedy przypomnę d'Azzo Ugolina,

Gwidona z Prato; drży serce tułacze,
106
   gdy Federiga Tignosa drużyna

przyjdzie mi na myśl, i pałaców bramy,

gdzie zgasły rody pozbawione syna!
109
   Kawalerowie świetni, piękne damy,

ból i rozkosze rycerskiej miłości

tam, gdzie dziś, miasto serc, podłości jamy!...
112
   O, Brettinoro! Zniszczeją te włości,

gdy wszyscy twoi z murów twych uchodzą

i tylu innych, chcąc być próżni złości!
115
   Dobrze ci czynią, co synów nie płodzą,

jak Bagnacaval, a źle czyni Conio

i Castrocaro, że wciąż łotrów rodzą!
118
   Pagani zrobią dobrze, gdy wygonią

diabła wraz z rodem swym, ale się przecie

od złej pamięci w świecie nie uchronią.
121
   O, Ugolino z Fantolin! Na świecie

będzie trwać imię twe nad onym mrowiem,

bo nie pokala go niegodne dziecię!...
124
   Teraz chcę odejść, rodaku, albowiem

bardziej pożądam płaczu niż gawędy...

...rozmowa padła na serce ołowiem!
127
   Wiedzieliśmy, iż posłyszą, którędy

idziemy, one drogie dusze, czyli

że skoro milczą, w dobre idziem grzędy,
130
   Gdyśmy już sami pod górę dążyli,

gromem się wydał, co chmury przeszyje,

głos, co naprzeciw nas krzyknął w tej chwili:
133
   Ktokolwiek znajdzie mię, ten mię zabije,

i tak przeleciał, jak się grzmot rozprasza,

kiedy powietrze hukiem swym przebije.
136
   Ledwie ucichła nieco trwoga nasza,

aż znów się inny z takim ozwał grzmieniem,

jak piorun jeden gdy drugi wypłasza:
139
   Jam jest Aglauro, stałam się kamieniem!

Więc, by się zbliżyć do mego poety,

nie naprzód, lecz w tył sunę się stąpieniem.
142
   Już była cisza i nie grzmią podniety,

on zaś rzekł do mnie: - To było wędzidło,

co winno człeka kierować do mety,
145
   lecz wy idziecie na wędkę obrzydłą

wiecznego wroga, któren was zatraca,

więc próżno wołać tych, co wpadli w sidło.
148
   Woła was niebo i w krąg się obraca,

piękności wiecznych ukazując siła,

lecz oko wasze ku ziemi się zwraca,
151
   przeto, kto wszystko wie, karę wam zsyła.

<<< >>>