BOSKA KOMEDIA - Dante Alighieri

Beatrycze rozprawia o przyczynach, czasie i miejscu stworzenia aniołów, o ich przymiotach i władzy, ich liczbie i wielkości Boga, która sie w nich odbija, a także wygłasza gwałtowną inwektywę przeciwko złym kaznodziejom i sprzedawaniu odpustów.

1
   Ile upływa mgnień od chwili onej,

Gdy wszedłszy pod znak Wagi i Barana,

Przejasna para Bliźniątek Latony

4
   Trwa, horyzontem wspólnym opasana,

I stoi w równej dali od zenitu —

Do chwili, gdy się przeważy w dwie strony,

7
   Tyle milczała Beatryks do szczytu

Zwrócona, gdzie się tlił punkt przesłoneczny,

W twarzy swej pełna radosnego świtu.

10
   Potem zaczęła: „Pytać trud zbyteczny:

Twoje pragnienie stamtąd mi widnieje,

Gdzie czas i miejsce mają kres swój wieczny.

13
   Nie, by radości własnej przywileje

Zwiększyć, lecz by blask, co z niej się wyłania,

Mógł, świecąc, wyrzec o sobie: »Istnieję«,

16
   W bezczasie wiecznym, za granicą trwania

I pojmowania, z woli swej podmuchu

Pramiłość nowe stworzyła kochania.

19
   Ani też przedtem nie trwała w bezruchu,

Bo nie istniało ni »przedtem«, ni »potem«,

Gdy nad wodami się niosła Moc w Duchu.

22
   Jako trój struny łuk potrójnym grotem,

Tak wola boża wystrzeliła w czynie

Ciałem i formą, i wraz ich zaplotem.

25
   A jak w krysztale, szkle albo bursztynie

Od chwili, kiedy promień je otworzy,

Do chwili, kiedy w ich przeźrocze wpłynie,

28
   Przerwy nie widno, tak tu z ręki bożej

Dzieło trój kształtne od razu bez zmiany

Całe się, było, i zupełne złoży.

31
   A równocześnie substancjom był dany

Ład i to one są stworzenia czołem,

I w nich jest czysty Akt ufundowany.

34
   Czysta Potencja podążyła dołem;

Potencja i Akt, w pośrodku natury

Ściśle złączone, osiadły się społem.

37
   Pisze Hieronim, że anielskie chóry

Były stworzone na wiele stuleci

Przedtem, nim wyszedł z rąk bożych świat wtóry.

40
   Ta sprawa ci się rzetelniej wyświeci,

Gdy się rozpatrzysz w tych pisem osnowie,

W których się Ducha Świętego żar nieci.

43
   Ale poza tym sam rozum ci powie,

Że niepodobna, by stworzone dźwignie

Miały tak długo istnieć bezcelowie.

46
   Gdy się twa baczność do mej myśli przygnie,

Poznasz, jak były stworzone anioły —

Trzecia żądz twoich gorączka ostygnie.

49
   Niedługo jednak świetlanymi koły

Krążyli owi duchowie bez błędu:

Część ich wnet ziemskie skłóciła żywioły,

52
   Część pozostała i swego urzędu

Jęła dopełniać rozkoszą przejęta

I do tej pory nie zwolniła pędu.

55
   Powód upadku ich była przeklęta

Pycha zbudzona w doskonałym tworze,

Co go dziś ziemia swym brzemieniem pęta.

58
   Ci, których widzisz, uznali w pokorze,

Że to im dobroć boża pomagała

Wspiąć się na szczytne poznania poroże,

61
   Więc też źrenica ich dzielna się stała

Zasługą własną oraz Łaską Bożą,

A wola wzrosła i pełna, i stała.

64
   Niechaj me słowa tę prawdę ci wdrożą,

Że Łaska Boska na stworzenia spływa,

W miarę jak ku niej swe serca otworzą.

67
   Jeśliś dokonał pilnie swego żniwa

Wiedzy, już rozum twój sam z siebie zdole

Wyrozumować tajemnic ogniwa.

70
   Lecz że na ziemi uczą w waszej szkole

To o aniołów niebieskich naturze,

Że mają rozum i pamięć, i wolę,

73
   Zatem ci jeszcze wyraźniej powtórzę

Prawdę zepsutą wykładem zwodniczem

I dzięki mędrcom okutaną w chmurze:

76
   Twory te, odkąd Boga są obliczem

Szczęsne, wpatrują się w majestat wieczny,

Któremu nikt się nie ukryje z niczem.

79
   Nie chodzą myśli ich na żaden wsteczny

Szlak, bo ich jedna myśl zajmuje zbożna —

Toteż pamięci dar im jest zbyteczny.

82
   Śni taki mędrzec na jawie, rzec można,

Co ucząc, wierzy w tamto lub nie wierzy,

Jeno że w drugim wina bardziej zdrożna.

85
   Po różnych ścieżkach tam u was się bieży,

Filozofując, bowiem wami rządzi

Miłość pozorów i pustej lubieży.

88
   A i to jeszcze w niebie się osądzi

Z większą pogardą, kiedy kto wywraca

Pismo, niż gdy w nim po niewoli błądzi.

91
   Nie baczy, jak się krwawicą opłaca

Prawd siejba w świecie i jak Pan Bóg sprzyja

Temu, kto za nim korny krok obraca.

94
   Więc by zabłysnąć, w księgach się rozwija

Własne wymysły, a ksiądz z kazalnice

Powtarza; za to Ewangelią mija.

97
   Więc: że się księżyc cofnął, aby lice

Słońca skryć sobą przy Chrystusa skonie

I ciemność spuścić na ziemskie granice.

100
   Inny, że przez się stanęła w zasłonie

Światłość, ażeby mrok rozpostrzec gruby

W Hiszpanii, Indach i tam, w judzkiej stronie.

103
   Rzadsi nad Arnem Bindowie i Kuby

Niż owe, które do kazań się miesza

I w pergaminach spisywane duby.

106
   Tymczasem wiernych nieświadoma rzesza

Wraca z pastwiska wiatrem napasiona;

Lecz nieświadomość z winy nie rozgrzesza.

109
   Chrystus nie mówił: »Ponieście nasiona

Bredni«, kiedy swe w świat rozsyłał ucznie,

Lecz dał nauce ich mocne bierwiona.

112
   Oni głosili i jawnie, i hucznie,

Bojując słowem, aby wiarę dźwigli:

Tarcz z Ewangelii czynili i włócznię.

115
   Dziś kaznodzieje z baraszek i figli

Klecą naukę i byle śmiech pusty

Zbudzić, dmą w kaptur, bo celu dościgli.

118
   Gdyby tłum wiedział, co za złotousty

Ptaszek się mieści pod mniszą kapicą,

Mało szacowałby jego odpusty.

121
   Oni to ziemię takim głupstwem sycą,

Że nim się pewnym dowodom poruczy,

Za lada jaką goni obietnicą.

124
   Wieprz się świętego Antoniego turzy,

A za nim tacy, gorsi niźli wieprze,

Sieją monetę, w której mosiądz huczy.

127
   Aleśmy zeszli z drogi, więc na lepsze

Sprawy obróćmy czas nam pozostały,

Uwagę twoją niechaj chęć podeprze:

130
   Rzesze anielskie w swych stopniach do chwały.

Tak są przeliczne, że nie ma języka

Ani wyrazu, co by je nazwały.

133
   Gdy zważysz, jak w swym proroctwie odmyka

Te tajemnice Daniel, pojmiesz snadnie,

Że ścisłych liczby określeń unika.

136
   Kiedy Pramiłość w ich naturę wpadnie,

Różnymi z nią się sposoby kojarzy,

W miarę iloma promieńmi owładnie.

139
   A że za aktem zapatrzenia w twarzy

Boskiej wraz skutek kroczy, więc i wstęga

Miłości w każdym inaczej się żarzy.

142
   Patrz, jak rozległa jest Boża potęga,

Skoro zwierciadeł tyle w sobie wszczyna,

W każdym na liczne części się rozprzęga,

145
   Mimo to w sobie zostaje jedyna".

<<< >>>